Trong đời sống văn hóa của người Việt, gia đình và dòng họ luôn giữ vị trí đặc biệt quan trọng. Nếu gia đình là nơi hình thành nhân cách ban đầu của mỗi con người, thì dòng họ là nơi lưu giữ và truyền nối các giá trị truyền thống qua nhiều thế hệ. Trong đó, truyền thống hiếu học là một trong những giá trị bền vững nhất. Thực tiễn cho thấy, ở nhiều thôn, nhất là khu vực nông thôn, sự quan tâm của trưởng họ, các bậc cao niên và truyền thống của dòng tộc có tác động rất lớn đến ý thức học tập của con cháu.

Một dòng họ có truyền thống hiếu học sẽ tạo nên môi trường giáo dục tự nhiên nhưng rất bền vững. Từ đó, mỗi thế hệ đều có ý thức phấn đấu, học tập và rèn luyện để tiếp nối truyền thống. Chính vì vậy, tôi nhận thức rằng: xây dựng xã hội học tập muốn bền vững phải bắt đầu từ gia đình và dòng họ. Đây không chỉ là mô hình tổ chức của Hội Khuyến học, mà còn là cách khơi dậy nguồn lực văn hóa nội sinh của cộng đồng.

Từ thực tiễn xã Tam Đảo, Hội Khuyến học xã luôn xác định mô hình "Dòng họ học tập” là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của phong trào khuyến học, toàn xã hiện có 102 dòng họ, trong đó 75 dòng họ đạt danh hiệu "Dòng họ học tập”, đạt tỷ lệ 73,52%. Đây là kết quả rất đáng khích lệ, thể hiện sự vào cuộc tích cực của các chi hội và sự đồng thuận cao của nhân dân.

Điều đáng mừng là phong trào không chỉ phát triển về số lượng mà còn từng bước đi vào chiều sâu, nhiều dòng họ đã thành lập Ban Khuyến học dòng họ, xây dựng quy ước khuyến học, tổ chức quỹ khuyến học riêng, duy trì biểu dương, khen thưởng hằng năm.

Nhiều dòng họ tổ chức trao thưởng vào dịp họp họ, ngày giỗ tổ hoặc đầu năm học mới. Bởi phần thưởng không chỉ là giá trị vật chất, mà còn là niềm tự hào trước tổ tiên, trước dòng họ và trách nhiệm của thế hệ trẻ. Chính sự ghi nhận ấy tạo nên động lực rất lớn cho con cháu tiếp tục phấn đấu.

Từ thực tiễn triển khai, một số kinh nghiệm:

1. Phát huy vai trò của người có uy tín trong dòng họ, Các bậc cao niên, trưởng họ, người thành đạt trong dòng họ có tiếng nói rất quan trọng. Khi các đồng chí, các cụ trực tiếp tuyên truyền, vận động thì phong trào nhận được sự hưởng ứng rất tích cực.

2. Xây dựng quỹ khuyến học bền vững, Quỹ khuyến học là điều kiện quan trọng để duy trì phong trào. Chúng tôi chú trọng vận động con em thành đạt, doanh nhân, cán bộ công tác xa quê cùng chung tay đóng góp, từ đó tạo nguồn lực để khen thưởng học sinh giỏi, hỗ trợ học sinh khó khăn, động viên sinh viên đỗ đại học, biểu dương người đạt học hàm, học vị cao.

Theo chúng tôi, khuyến học không chỉ dừng ở trao quà, trao thưởng. Điều quan trọng hơn là xây dựng được trong mỗi dòng họ một nếp nghĩ: học tập là con đường phát triển bền vững của mỗi gia đình và quê hương. Khi nhận thức này được hình thành, phong trào sẽ có sức sống lâu dài.

                                   Lê Quý Cương

                           Chủ tịch HKH xã Tam Đảo