Gia đình ông hiện có 4 thế hệ với tổng số 38 thành viên gồm các con, cháu và chắt. Trải qua hai chặng đường lớn của cuộc đời – khi là người giáo viên đứng trên bục giảng, nuôi dưỡng ước mơ cho học trò, lúc là người cán bộ lãnh đạo huyện chèo lái phong trào địa phương – ông luôn đau đáu một điều: Muốn quê hương giàu mạnh, phải bắt đầu từ tri thức; muốn xã hội học tập phát triển, phải bắt đầu từ mỗi nếp nhà.

Cháu ngoại Tuấn Minh của ông Thà đạt huy chương Đồng môn Toán Quốc tế (TIMO)

Với 38 thành viên, việc quản lý và định hướng không hề đơn giản. Gia đình ông đã cụ thể hóa 3 tiêu chí với 9 chỉ số của mô hình "Gia đình học tập" do Trung ương Hội Khuyến học Việt Nam hướng dẫn bằng ba bài học thực tiễn:

Một là, lấy truyền thống nhà giáo làm cốt cách, cha mẹ làm gương trước: Là một giáo viên và nguyên là lãnh đạo, ông luôn rèn luyện "học không bao giờ cùng". Mặc dù tuổi đã cao, ông vẫn giữ thói quen đọc báo, nghe tin tức thời sự để không bị lạc hậu với thời đại công nghệ. Tinh thần tự học của người đứng đầu đã trở thành mệnh lệnh không lời, lan tỏa đến các con, các cháu. Trong nhà ông, người lớn học chuyên môn, học ngoại ngữ; trẻ nhỏ học văn hóa, học kỹ năng.

Hai là, Xây dựng "Không gian văn hóa đọc" và chuyển đổi số: Thay vì chỉ coi học tập là việc ngồi vào bàn, gia đình ông xây dựng một môi trường học tập thông qua lập Tủ sách gia đình, với ba nhóm chính: Sách về đạo lý làm người, sách Lịch sử (để giáo dục cội nguồn); Sách chuyên môn (cho các con); và Sách kỹ năng, truyện tranh lành mạnh (cho các cháu). Bố trí các điều kiện học tập cho các thành viên, gia đình có góc học tập riêng cho trẻ em, có máy tính kết nối mạng, điện thoại thông minh để mọi người có điều kiện tự học và học tập thường xuyên.

Ba là, tiếp cận công nghệ: Ở tuổi 82, ông không đứng ngoài công cuộc chuyển đổi số, học cách sử dụng Zalo để lập nhóm gia đình, nơi mỗi ngày đại gia đình ông chia sẻ những bài báo hay, những tấm gương người tốt việc tốt. Đây chính là mô hình "Học tập trên không gian mạng" mà ông muốn các cháu thấy được tính hai mặt và cách sử dụng nó hiệu quả.

Thứ tư, thiết lập "Giờ tự học" và cơ chế thảo luận dân chủ: Gia đình quy định, duy trì khung giờ tự học cố định. Khi các cháu ngồi vào bàn học, ông bà cũng đọc sách hoặc ghi chép, cha mẹ nghiên cứu tài liệu. Sự "đồng hành thầm lặng" này tạo ra môi trường học tập tự nhiên, không cần quát tháo hay ép buộc. Biến bữa cơm thành một "diễn đàn mini". Tại đây, các cháu kể về một điều mới học được ở trường, sau đó người lớn bằng kinh nghiệm của một người đi trước sẽ phân tích và định hướng thêm. Điều này giúp chuyển hóa kiến thức sách vở thành vốn sống thực tế.

Thứ năm, xây dựng "Quỹ khuyến học gia đình":  Gia đình ông thiết lập một quy ước học tập rõ ràng cho cả 38 thành viên. Hằng năm, vào các dịp Tết hoặc cuối năm học, toàn bộ con cháu lại quây quần để báo cáo kết quả. Gia đình ông xây dựng quỹ khuyến học nội bộ để kịp thời động viên, khen thưởng các cháu đạt thành tích cao, đồng thời hỗ trợ những thành viên gặp khó khăntrong công việc hoặc học tập nâng cao chuyên môn. Tại buổi họp mặt này, từng cháu sẽ báo cáo ngắn gọn về những gì mình đã làm được và cả những điều chưa làm được. Ông trực tiếp trao quà cho các cháu trước mặt cả nhà. Việc được ông bà, cha mẹ vinh danh công khai giúp các cháu cảm nhận được sự trân trọng và niềm tự hào của gia đình, từ đó hình thành lòng tự trọng và ý thức trách nhiệm.

Đến nay, các thành viên trong gia đình ông đều được chăm lo học hành và có những thành công nhất định trong sự nghiệp, trong đó có một nhà giáo ưu tú, 4 thạc sĩ, 28 đại học các ngành hiện đang công tác trong các cơ quan nhà nước và doanh nghiệp, đóng góp tích cực cho xã hội. Gia đình riêng của các con, cháu đều sống hoà thuận và có cuộc sống khá. Các cháu, chắt nội, ngoại trong độ tuổi đi học đều được đến trường, chăm ngoan, nhiều năm liền đạt danh hiệu học sinh giỏi các cấp, có cháu đã đạt giải cao trong các cuộc thi năng khiếu cấp tỉnh, cấp quốc gia. Đặc biệt một cháu đã đạt Huy chương Đồng trong cuộc thi toán quốc tế TIMO.

Với ông, việc học không dừng lại ở tấm bằng, mà là học để thấu hiểu đạo lý, học để làm việc tốt hơn và học để làm gương cho con trẻ. Sự thành đạt của các con, các cháu hôm nay chính là minh chứng sống động nhất cho thấy: Khi người đứng đầu gia đình gương mẫu, tâm huyết với sự học, thì chắc chắn 'trái ngọt' sẽ về./.

   Trúc Anh