Thời đại học, Nguyễn Thị Ngọc Mai theo học ngành Vật lý kỹ thuật tại Đại học Bách khoa Hà Nội - một trong những ngành học có nền tảng Toán và Khoa học tự nhiên nặng bậc nhất khối kỹ thuật, sau đó Ngọc Mai đăng ký tham gia chương trình học bổng hiệp định Chính phủ sang Nga đào tạo trong lĩnh vực năng lượng, cô trở thành một trong những sinh viên nhận học bổng du học Nga theo diện đào tạo nguồn nhân lực cho ngành điện hạt nhân Việt Nam.

Hoàn thành chương trình đào tạo tại Nga và trở về Việt Nam Mai bắt đầu công tác tại Thủy điện Hòa Bình và từng bước tham gia vào các vị trí kỹ thuật trực tiếp liên quan đến vận hành hệ thống điện. Công việc tại đây không chỉ đòi hỏi kiến thức chuyên môn về thiết bị và hệ thống năng lượng, mà còn yêu cầu khả năng xử lý tình huống trong môi trường áp lực cao, nơi mọi sai sót đều có thể ảnh hưởng tới an toàn vận hành của toàn bộ nhà máy. Trong môi trường vốn gắn liền với hình ảnh những kỹ sư nam nhiều kinh nghiệm, Nguyễn Thị Ngọc Mai trở thành một trong số rất ít phụ nữ làm việc ở khối vận hành của nhà máy.

Việc trở thành trưởng kíp trực đồng nghĩa với trách nhiệm giám sát toàn bộ hoạt động vận hành của tổ máy, theo dõi các thông số kỹ thuật và đưa ra quyết định xử lý trong những tình huống phát sinh hoặc sự cố kỹ thuật. Đây cũng là công việc gắn với cường độ làm việc đặc thù của ngành điện, bao gồm lịch trực "3 ca 5 kíp", làm việc xuyên ngày đêm và đảm bảo hệ thống vận hành ổn định cả trong các dịp lễ, Tết hoặc thời điểm nhu cầu điện tăng cao.

Theo Nguyễn Thị Ngọc Mai, thách thức lớn nhất của công việc không nằm hoàn toàn ở yếu tố thể chất, mà ở khả năng chịu áp lực và bản lĩnh khi phải chịu trách nhiệm cho các quyết định kỹ thuật trong môi trường vận hành thực tế.

Từ một nữ sinh ngành Vật lý kỹ thuật đến vị trí trưởng kíp tại công trình thủy điện lớn nhất cả nước, hành trình của Nguyễn Thị Ngọc Mai cũng phần nào cho thấy diện mạo mới của lực lượng kỹ sư trẻ trong ngành năng lượng Việt Nam - thế hệ được đào tạo bài bản, thích nghi với môi trường công nghệ cao.

Với cương vị là Trưởng kíp trực vận hành tại Nhà máy Thủy điện Hòa Bình, những năm qua Ngọc Mai đã nghiên cứu, hoàn thiện kiến thức đã học để hoàn thành thành xuất sắc nhiệm vụ được giao: Thực hiện biên soạn xong quy trình nhiệm vụ các chức danh vận hành thủy điện Hòa Bình mở rộng và 06 quy trình tạm thời vận hành và xử lý sự cố các thiết bị của thủy điện Hòa Bình mở rộng đảm bảo tiếp quản vận hành nhà máy mới an toàn, hiệu quả và đúng kỹ thuật. Nghiên cứu, thực hiện biên dịch tài liệu kỹ thuật các thiết bị của thủy điện Hòa Bình mở rộng. Phối hợp chặt chẽ với các phòng chuyên môn, Ban Quản lý Dự án Điện 1, Công ty CP Xây dựng Trường Sơn – CC47, Công ty CP Lilama 10, Công ty TNHH MTV Thí nghiệm điện Miền Bắc – ETC1 và các đơn vị liên quan trong công tác chạy thử, thí nghiệm – hiệu chỉnh thiết bị. Tham gia trực tiếp cùng tập thể đưa tổ máy H9 và H10 hòa lưới thành công, thực hiện công tác lâm quản và vận hành ổn định các hạng mục thiết bị của thủy điện Hòa Bình mở rộng. Phối hợp chặt chẽ với Trưởng ca và các chức danh dưới quyền để tổ chức vận hành an toàn, hiệu quả; đồng thời đảm bảo hỗ trợ tối đa cho công tác thử nghiệm các hạng mục của hai tổ máy H9, H10, toàn bộ hệ thống thiết bị phụ trợ trước khi đưa vào vận hành thương mại. Thao tác tuyệt đối an toàn với những thao tác lớn, phức tạp như thao tác đưa tổ máy, trạm GIS 500kV, máy biến áp 500kV và các thiết bị ra sửa chữa, thao tác đưa vào làm việc sau sửa chữa đúng tiến độ và an toàn.

Với những nỗ lực cố gắng trong công việc, nhiều năm liền đạt cô danh hiệu tiên tiến, năm 2025 đạt danh hiệu chiến sĩ thi đua cơ sở; năm 2023 được Đoàn thanh niên EVN tặng Giấy khen; năm 2025 được Ban Chấp hành Đoàn TNCS  HCM tặng Bằng khen. Vinh dự được giới thiệu là "công dân học tập” tiêu biểu đi dự Đại hội biểu dương các mô hình học tập do Trung ương Hội Khuyến học Việt Nam tổ chức vào dịp tháng 10 năm 2026.

Hội KH tỉnh