Gia tộc họ Nguyễn Đại có truyền thống hiếu học, công tác khuyến học được ra đời rất sớm còn lưu truyền bia đá khắc thời Hoàng Triều Tự Đức thứ 32, năm 1879 tháng 11 ngày 12  có ghi "Cụ Nguyễn Đậu hiệu Yến Sơn để ra 3 mẫu ruộng tốt cho Họ làm ruộng "Học điền” để chu cấp cho con cháu trong Họ đỗ đạt đi du học ở xa và mở trường tư thục, thuê thầy về dạy học...”.

Phát huy truyền thống tổ tiên, Ban khuyến học Dòng họ Nguyễn Đại thành lập năm 1994 và đi vào hoạt động đến nay vừa tròn 32 năm. Khi mới thành lập ban có 48 thành viên, đến nay đã có 106 thành viên theo hộ gia đình với 650 nhân khẩu sống định cư trong, ngoài xã và cả nước (nhưng chủ yếu ở làng Lạng Hồ, xã Phùng Nguyên, tỉnh Phú Thọ). Trong đó có 03 hội viên Ban danh dự, 9 thành viên trong Ban tri thức trẻ. Hội nghị Khuyến học toàn Dòng họ đã bầu 11 ông, bà đại diện cho 5 ngánh tham gia Ban Khuyến học của Dòng họ. Trong 32 năm qua các thế hệ con cháu đang góp phần xây dựng phong trào thi đua xây dựng "Gia đình học tập, Dòng họ học tập, Cộng đồng học tập” góp phần xây dựng Xã hội học tập do Trung ương Hội khuyến học Việt Nam khởi xướng.

Do được động viên, khuyến khích kịp thời, truyền thống hiếu học của dòng họ Nguyễn Đại luôn được duy trì và phát triển; trình độ học vấn của con cháu trong dòng họ không ngừng được nâng cao. Đến nay, dòng họ đã có 04 người có trình độ tiến sĩ; 02 giáo sư, phó giáo sư; 18 người có trình độ thạc sĩ; 107 người có trình độ đại học; dòng họ có 07 người đã và đang công tác trong lực lượng vũ trang có quân hàm từ Thiếu tá đến Đại tá; có 01 người được Đảng, Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang; có 4 người là liệt sĩ trong các cuộc kháng chiến bảo vệ Tổ quốc. Dòng họ có 11 người đã và đang làm lãnh đạo Đảng, Chính quyền ở cấp xã (chính quyền 2 cấp), cấp tỉnh, cấp Trung ương; nhiều người là lãnh đạo trong các doanh nghiệp.

 Sau 32 năm hoạt động khuyến học, dòng họ đã được nhiều lần được nhận bằng khen, giấy khen của UBND, Hội Khuyến học cấp xã - huyện - tỉnh vàTrung ương Hội Khuyến học Việt Nam. Có hai gia đình trong dòng họ được đi dự  Đại hội Đại biểu toàn quốc Hội Khuyến học Việt Nam lần thứ thứ III - năm 2005 và  lần thứ V - năm 2016.

Căn cứ bộ tiêu chí dành cho mô hình Dòng họ học tập giai đoạn 2021-2030, được sự hướng dẫn của Hội Khuyến học xã Hợp Hải, huyện Lâm Thao (trước đây), nay là xã Phùng Nguyên, tỉnh Phú Thọ, ban Khuyến học của Dòng họ đã thông báo tới từng hộ gia đình trong họ bộ tiêu chí công nhận Công dân học tập, Gia đình học tập và Dòng họ học tập để các gia đình nghiên cứu, đăng ký xây dựng mô hình. Ban Khuyến học Dòng họ đã phân công từng thành viên triển khai thực hiện với từng chỉ tiêu cụ thể, để vừa chăm lo cho con trẻ của dòng họ trong học tập, vừa động viên người trưởng thành trong dòng họ luôn gương mẫu "Học không bao giờ cùng”. Dòng họ luôn khuyến khích các con, các cháu đang đi làm phải thường xuyên cập nhật kiến thức mới, công nghệ mới để không bị tụt hậu. Việc xây dựng Quy chế hoạt động của Dòng họ về công tác khuyến học được chuẩn bị chu đáo ngay từ những ngày đầu triển khai công tác khuyến học của Dòng họ và được bổ sung, điều chỉnh cho phù hợp với tình hình mới.

Nhờ cách làm kiên trì, sáng tạo, hằng năm 100% số công dân trong độ tuổitrưởng thành của dòng họ đều đạt danh hiệu "Công dân học tập” . 100% số hộ gia đình trong họ đều đăng ký, cuối năm đều được công nhận đạt danh hiệu " Gia đình văn hóa” , "Gia đình học tập”. Số hộ gia đình có mức sống trung bình trở lên đạt 100%, không có hộ nghèo. Các gia đình trong dòng họ đoàn kết, giúp đỡ nhau trong học tập, sản xuất, kinh doanh. Mọi người trong độ tuổi lao động đều có nghề hoặc việc làm ổn định. Hàng năm dòng họ đều đăng ký và đạt danh hiệu "Dòng họ học tập” của địa phương, góp phần xây dựng "Cộng đồng học tập” và xây dựng xã hội học tập. Quỹ khuyến học của dòng họ hiện nay là 284 triệu đồngtừ nguồn đóng góp hàng năm của các gia đình (50.000 đồng/hộ/năm), sự hảo tâm của con cháu thành đạt trong dòng họ.

Dòng họ có nhiều hình thức động viên, khen thưởng kịp thời đối với những thành viên có tinh thần tự học và tham gia học tập thường xuyên, giúp đỡ các gia đình khó khăn, bảo đảm con em trong dòng họ đều được đi học và nhiều cháu đạt thành tích cao. Con, cháu đạt các danh hiệu thi đua, học hàm, học vị cấp nhà nước và quốc tế được báo công trước bàn thờ tổ tiên và ghi danh vào sổ vàng của dòng họ. Hàng năm vào dịp chuẩn bị khai giảng năm học mới, tổ chức phát thưởng cho các cháu, trung bình từ 50-70 triệu đồng/năm. Định kỳ 5 năm một lần tổ chức tổng kết công tác khuyến học của dòng họ có sự tham dự của lãnh đạo Đảng, Chính quyền và Hội khuyến học địa phương từ cấp xã, huyện, tỉnh.

Dòng họ luôn tích cực tham gia các phong trào: xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh, toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư, tích cực tham gia các phong trào Đền ơn đáp nghĩa, Vì người nghèo và các cuộc vận động do địa phương phát động. Con cháu Nguyễn Đại không mắc tệ nạn xã hội…

Với những nỗ lực không ngừng về công tác khuyến học, khuyến tài, Dòng họ Nguyễn Đại, xã Phùng Nguyên vinh dự được đi dự Đại hội biểu dương các mô hình học tập giai đoạn 2021-2025 do Trung ương Hội Khuyến học Việt Nam tổ chức tại Hà Nội./.

Trúc Anh